Haarporositeit uitgelegd: wat er echt gebeurt in je haarvezel

Bijna elk artikel over haarporositeit eindigt bij hetzelfde: leg een haar in een glas water en kijk of hij drijft. Die test zegt bijna niets. Wat er wel toe doet, gebeurt op een schaal die je met het blote oog niet ziet.

Je haar is een vezel. Als je begrijpt hoe die vezel is opgebouwd, snap je meteen waarom producten bij de een wel werken en bij de ander niet. Dat is precies wat porositeit is.

Wat porositeit werkelijk betekent

Porositeit gaat over hoe makkelijk water je haarvezel in en uit gaat. Niet hoeveel water je haar kan vasthouden, maar hoe snel het binnenkomt en hoe snel het weer weg is. Dat verschil is belangrijk, want hoge porositeit betekent niet dat je haar goed gehydrateerd raakt. Het betekent dat je haar vocht slecht vasthoudt.

De opbouw van je haarvezel

Een haar bestaat uit drie lagen:

• De cuticula: de buitenkant, opgebouwd uit platte cellen die als dakpannen over elkaar liggen. Dit is de laag die bepaalt wat er naar binnen mag.
• De cortex: de kern, waar de keratine zit die je haar zijn sterkte en elasticiteit geeft. Hier zit ook je krulpatroon in vastgelegd.
• De medulla: een holle kern die niet iedereen heeft en weinig invloed heeft op verzorging.

Vrijwel alles wat wij porositeit noemen speelt zich af in die eerste laag.

De lipidenlaag die niemand noemt

Op de buitenkant van gezonde cuticulacellen zit een dun laagje vetzuren, waarvan 18-MEA de belangrijkste is. Die laag is chemisch gebonden aan het haar en maakt het oppervlak waterafstotend. Dat is geen defect, dat is precies de bedoeling. Die laag zorgt dat je haar niet bij elke regenbui volzuigt, dat haren langs elkaar glijden in plaats van te klitten, en dat je haar glans heeft.

Wat die laag beschadigt:

• Bleken en kleuren
• Relaxers en andere chemische behandelingen
• Sterk alkalische producten
• Hitte
• Wrijving, van kammen tot je kussensloop
• UV-straling

Zodra die lipidenlaag verdwijnt, wordt het oppervlak van je haar juist wateraantrekkend. Water gaat er dan makkelijk in, maar ook makkelijk uit. Dat is hoge porositeit, en het is dus vooral een teken van beschadiging.

Lage porositeit is geen beschadiging

Bij lage porositeit ligt je cuticula strak dicht en is de lipidenlaag nog grotendeels intact. Je haar is in principe gezond. Het probleem is praktisch: water en producten komen er moeilijk in.

Herkenbaar? Je haar wordt onder de douche niet meteen doorweekt, het duurt lang voor het echt nat is, producten blijven op je haar liggen in plaats van in te trekken, en je krijgt snel aanslag.

Waarom kroeshaar en afrohaar hier anders in staan

Bij type 4 haar speelt nog iets mee dat los staat van beschadiging: de vorm van de vezel zelf.

Kroeshaar en afrohaar hebben een ovale tot platte doorsnede in plaats van een ronde, en de vezel draait om zijn eigen as. Op elke bocht in het haar komen de cuticulacellen aan de buitenkant van de bocht iets omhoog te staan. Ze liggen daar simpelweg minder strak op elkaar dan bij een rechte vezel.

Dat betekent dat je op dezelfde haar plekken met lage en plekken met hoge porositeit kunt hebben. Meestal is je haar dicht bij de hoofdhuid minder poreus dan in de punten, die al jaren mee gaan en meer wrijving, hitte en styling hebben doorstaan.

Dat verklaart ook waarom je met een enkele test nooit een compleet beeld krijgt. Porositeit is geen eigenschap van jou, maar van elke centimeter haar apart.

Zwelling en hygral fatigue

Als water je haarvezel binnendringt, zwelt de cortex op. Een haar kan in doorsnede flink uitzetten en bij het drogen weer krimpen. Dat is normaal.

Maar elke keer dat je vezel opzwelt en weer krimpt, komt er spanning op de verbindingen tussen de cellen. Doe je dat te vaak of te lang, dan verzwakt die structuur. In de vakliteratuur heet dat hygral fatigue.

Dit is de reden dat langdurig weken in water niet beter is dan kort wassen, en dat haar dat constant nat is niet automatisch beter gehydrateerd is. Meer water is niet meer hydratatie. Het gaat om water dat binnenkomt en daarna vastgehouden wordt.

Waarom de watertest niet werkt

Terug naar dat glas water. Of een haar drijft of zinkt wordt bepaald door oppervlaktespanning, luchtbelletjes aan de haar, restjes talg en productresten. Een pas gewassen haar gedraagt zich anders dan een haar van gisteren. Je meet dus vooral hoe schoon je haar is.

In een laboratorium meet men porositeit anders, bijvoorbeeld door te kijken hoe snel een vezel water opneemt onder gecontroleerde luchtvochtigheid, of door de cuticula onder een elektronenmicroscoop te bekijken. Dat kun je thuis niet nadoen. Wat je wel kunt doen, is letten op gedrag.

Hoe je je porositeit wel inschat

Let op deze signalen, over meerdere wasbeurten:

• Hoe snel wordt je haar nat? Blijft water er even op liggen, dan wijst dat op lage porositeit. Is je haar direct doorweekt, dan op hoge.
• Hoe lang duurt het drogen? Lang drogen past bij lage porositeit, snel drogen bij hoge.
• Hoe reageert je haar op producten? Blijven ze op je haar liggen, dan lage porositeit. Zuigt je haar alles op en voelt het na een paar uur alweer droog, dan hoge.
• Hoe reageert je haar op eiwitten? Wordt het stug en breekbaar, dan heb je waarschijnlijk lage porositeit en heb je weinig extra eiwit nodig. Wordt het juist steviger, dan wijst dat op hoge porositeit.
• Hoe gedraagt je haar zich bij vochtig weer? Poreus haar neemt vocht uit de lucht op en pluist daardoor sneller.

Wat dit betekent voor je routine

Bij lage porositeit

• Breng producten aan op warm, nat haar. Warmte helpt de cuticula iets te lichten zodat er meer binnenkomt.
• Kies lichtere formules. Zware boters en olien blijven liggen zonder in te trekken.
• Wees zuinig met eiwitproducten.
• Was regelmatig genoeg om aanslag te voorkomen, want opgehoopte producten houden vocht juist tegen.

Bij hoge porositeit

• Werk in lagen: eerst water of een waterrijke leave-in, dan iets dat het vocht afsluit.
• Gebruik af en toe een eiwitbehandeling om beschadigde plekken tijdelijk op te vullen.
• Kies producten met een licht zure pH. Een lagere pH laat de cuticula strakker aan liggen.
• Beperk hitte, wrijving en chemische behandelingen, want daar komt de porositeit vandaan.

Bij allebei

Breng producten altijd aan op nat of vochtig haar. Vocht dat er niet in zit kun je niet afsluiten. Dat is de basisregel, ongeacht je porositeit of je krultype.

Veelgestelde vragen over haarporositeit

Kan ik mijn porositeit veranderen?

Je kunt beschadigde cuticula niet herstellen. Wat wel kan: verdere schade voorkomen, en met producten tijdelijk gladmaken wat kapot is. Echte verbetering komt van nieuw haar dat aangroeit.

Is hoge porositeit slecht?

Het is een teken dat je cuticula beschadigd is, maar het is goed te managen. Veel mensen met gekleurd of chemisch behandeld haar hebben prachtige krullen met hoge porositeit.

Kan ik hoge en lage porositeit tegelijk hebben?

Ja, en dat is bij lang haar eerder regel dan uitzondering. Je punten zijn ouder en hebben meer te verduren gehad dan je aangroei.

Heeft 4C haar altijd hoge porositeit?

Nee. Dat wordt vaak beweerd, maar het klopt niet. Onbehandeld type 4 haar heeft juist vaak lage porositeit. Wat wel klopt, is dat de bochten in de vezel voor meer ingangen zorgen en dat type 4 haar sneller breekt.

Waar je begint

Wat je porositeit ook is, hydratatie komt eerst en op nat haar. Onze Vanilla Leave-in Conditioner is zelf geformuleerd voor 3C tot 4C haar en handgemaakt in Amsterdam.

Wil je verder lezen, kijk dan ook naar waarom afro- en krullend haar zo snel uitdroogt en de complete gids over kroeshaar verzorgen.